Dört Halife Dönemi Hazreti Osman ve Hazreti Ali Devri

Hz. Ömer'in şehit edilmesinden sonra Hz. Osman şûra denilen bir kurul tarafından halife seçildi. Hz. Osman'ın halifeliği döneminde Doğu Roma ile savaşlar sürdü.

Suriye valisi Muaviye, Anadolu'da Kayseri'ye kadar seferler düzenlemiş ve kurduğu donanma ile Kıbrıs'ı fethetmişti (649). Zamanla daha da gelişen İslam donanması ile Doğu Roma donanması arasında yapılan deniz savaşını Müslümanlar kazandı (655). Zatü's Savârî adıyla anılan bu zafer Müslümanların ilk deniz zaferidir .

Hz. Osman zamanında İslam orduları doğuda Horasan'a kadar ilerledi. Horasan'a gelen İslam orduları ilk defa Türklerle mücadeleye başladı. İslam orduları Horasan ve Harzem ülkelerini fethetti ve Ceyhun Irmağına kadar ilerledi. Azerbaycan ve Gürcistan'ı da fetheden Müslümanlar, Kafkas Dağlan'na dayanarak Hazar Türkleriyle komşu oldular. Diğer taraftan Kuzey Afrika'da Tunus ele geçirildi. Tunus'un fethinden sonra İslamiyet, Kuzey Afrika'nın yerli halkı olan Berberiler arasında hızla yayıldı.

Hz. Osman, Kur'an-ı Kerim'i çoğaltarak Mekke, Basra, Küfe, Şam ve Mısır gibi önemli İslam beldelerine gönderdi. Bir örneği de başkent Medine'de kaldı.

Hz. Osman, Kureyş'e mensup Ümeyyeoğulları olarak da bilinen Emevi ailesindendi. Hz. Osman, ahlak itibarıyla iyi niyetli ve hoşgörülü bir yapıya sahipti. Halifelik makamına geldiği dönemde İslam Devleti'nin sınırları çok geniş coğrafyalara ulaşmış, değişik din ve kültürden insanlar aynı devlet çatısı altında birleşmişlerdi. Bu durum, devletleri yıkılan bir kısım insanların hoşnutsuzluğuna ve iç isyanlar başlatmalarına neden oldu.

Emevi ailesinden olanlar devletin üst kademelerine getirilince diğer Müslümanlar bu durumu hoş karşılamadı. Küfe ve Mısır'da yöneticilere karşı ayaklanmalar çıktı, ayaklananların elebaşları Medine'ye giderek Hz. Osman'ı Kur'an-ı Kerim okuduğu sırada şehit ettiler (656).

Hz. Ali Dönemi (656-661):

Hz. Osman'ın şehit edilmesi, Müslümanlar arasında büyük bir üzüntüye neden oldu. İsyancılar Medine'ye hâkim oldular Bu isyancılar Hz. Ali'ye başvurarak ona halifelik teklif ettiler .

Hz. Osman gibi yüce bir sahabeyi ve halifeyi şehit etmiş olanlar tarafından halife ilan edilme görüntüsü, Hz. Ali tarafından şiddetle reddedildi. Ancak daha sonra ensar ve muhacirin teklifi üzerine Hz. Ali, Müslümanlar arasındaki huzursuzluğun daha fazla sürmemesi ve Müslüman kanı akmaması için halifelik teklifini kabul etti. Hz. Ali halife olduktan sonra, Hz. Osman'ın katillerini cezalandırmadığını iddia edenler, Hz. Ali'nin halifeliğine karşı çıktılar Hz. Ali ise tam bir adalet gerçekleştirmek istiyordu. Henüz kargaşa döneminin devam ettiği bir süreçte; masum insanların zarar görmemesi için katillerin olaylar yatıştıktan sonra cezalandırılmasını istiyordu.

Başta Muaviye olmak üzere Hz. Ayşe, Talha ve Zübeyr ise suçluların ne olursa olsun bir an önce yakalanmasını istiyorlardı. Bu durum tarafların savaşmasına neden oldu.

Deve Olayı (Cemel Vakası) (656):

Hz. Ali kendisine karşı olanları ikna edemedi. Hz. Ayşe, Talha ve Zübeyr, Irak'tan topladıkları kuvvetlerle harekete geçtiler. Bunun üzerine iki taraf kuvvetleri Kûfe'de karşı karşıya geldiler.

Yapılan savaşı Hz. Ali kazandı. Savaşta, Talha ve Zübeyr şehit oldu. Bu savaşın en şiddetli çarpışmaları, savaşa katılan Hz. Ayşe'nin bindiği devenin etrafında geçtiğinden bu savaş İslam tarihinde “Cemel Vakası” olarak bilinir. Savaştan sonra Hz. Ayşe, Medine'ye gönderildi. Bu olaydan sonra devlet merkezi, Medine'den Kûfe'ye taşındı.

Cemel Vakası öncesi Hz. Ali'ye “Yarın bir şey olduğu takdirde bizim ve onların durumu hakkında ne dersin?” diye sorulduğunda

“Bizden ve onlardan kimsenin katledilmesini istemem, kalbi Allah'a bağlı olanı Allah cennete sokar.” cevabını veriyordu. Hz. Ali askerlerine: “Yarın karşılaşacağınız insanlara karşı ellerinizi ve dillerinizi tutunuz.” demiştir. Çünkü karşı karşıya gelenler Müslümanların önde gelen kişileri idiler.

İsmail Mutlu, Dört Halife Devri,s.329'dan özetlenmiştir.

Sıffîn Savaşı (657):

Hz. Ali'nin halifeliğine Şam Valisi Muaviye de karşı çıkıyordu. Cemel Vakası'ndan sonra Hz. Ali'ye karşı olanlar, Muaviye'nin etrafında birleşip onu halife ilan ettiler.

İki taraf arasında savaş kaçınılmaz duruma gelince iki ordu Sıffîn ovasında karşı karşıya geldi. Muaviye, savaşı kaybetmek üzere iken Mısır Valisi Amr bin As, askerlerin mızraklarına Kur'an-ı Kerim sayfalarını taktırarak sorunun bitmesi için Kur'an'ın hükümlerini iyi bilen hakemlerin önereceği çözüme razı olunmasını istedi. Hz. Ali, bunun bir hile olduğunu söylemesine rağmen Hz. Ali'nin askerleri, Kur'an sahifelerine karşı savaşamayacaklarını bildirdi. Sıffin Savaşı'ndan bir sonuç alınamayınca sorunun hakemlerle çözülmesi kararlaştırıldı. Hariciler, İslam Devleti'ndeki ayrılıklara son vermek iddiasıyla Hz. Ali, Muaviye ve Amr Bin As'ın öldürülmesi gerektiğine karar verdiler. Alınan karar gereği üçü de aynı anda seçilen fedailerce öldürülecekti. Muaviye ve Amr Bin As, düzenlenen suikastten kurtuldu. Hz. Ali sabah namazına giderken yaralandı ve birkaç gün sonra da vefat etti (661 ).

Hakem olayı ile halifelik sorunu çözümlenemediği gibi daha büyük bir çıkmaza girdi. Müslümanlar üç gruba ayrıldılar:

.Muaviye'den yana olanlar.

.Hz.Ali'den yana olanlar.

.Hariciler : Hz.Ali'ye ve Muaviye' ye karşı olanlar.

Hariciler, İslam Devleti'ndeki ayrılıklara son vermek iddiasıyla Hz. Ali, Muaviye ve Amr Bin As'ın öldürülmesi gerektiğine karar verdiler. Alınan karar gereği üçü de aynı anda seçilen fedailerce öldürülecekti. Muaviye ve Amr Bin As, düzenlenen suikastten kurtuldu. Hz. Ali sabah namazına giderken yaralandı ve birkaç gün sonra da vefat etti (661). Hz. Ali, ilk Müslümanlardan olup Hz. Muhammed'in damadıdır. Atak ve cesur bir karaktere sahip olan Hz. Ali'den İslam tarihinde Allah'ın Aslanı ya da Haydar-ı Kerrar olarak söz edilmiştir. Hz. Ali'nin şehit edilmesiyle Dört Halife Devri sona ermiştir.