1.K0NU:TÜRKLERİN İSLAMIYETI KABULÜ

TEMEL KAVRAMLAR

MAVERAÜNNEHİR

GÖK TANRI

UÇMAĞ

TAMU

KUBBE

KÜMBET

KEMER

TÜRKMEN

"İnsanlara feyz ruhu vermiş olan dinimiz, son dindir. En mükemmel dindir. Çünkü dinimiz akla, mantığa, gerçeğe tamamen uyuyor ve uygun düşüyor. Eğer akla, mantığa ve gerçeğe uymamış olsaydı, bununla diğer ilahi tabiat kanunları arasında çelişki olması gerekirdi. Çünkü tüm evren kanunlarını yapan Tanrı'dır.»

M. Kemal ATATÜRK Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, C 2, s. 98.

1. Türkler ve İslamiyet

İslamiyetin ortaya çıktığı dönemlerde Kök Türk Devleti Çin saldırıları sonucunda yıkılmış, bu devletin yerine Orta Asya ve Batı Türkistan'da birçok yeni Türk devleti kurulmuştu. Bu devletlerin büyük çoğunluğu, Gök Tanrı, Şamanizm, Manihaizm, Budizm gibi dinleri benimsemişlerdi.

Hz. Ömer Döneminde İran'ın fethedilmesiyle Müslüman Araplarla Türkler komşu oldu. Bu dönemde İslam Devleti'nin sınırları Kuzeyde Kafkasya'ya doğuda ise Horasan'a ulaşmıştı Hz. Osman Döneminde ise İslam Devleti'nin sınırları Ceyhun Nehri'ne kadar genişleyerek Türklerle Müslüman Araplar arasında mücadeleler başladı. Emeviler Döneminde İslam ordularının Horasan ve Maveraünnehir bölgesini fethetmesi bu bölgedeki Türklerle Müslüman Araplar arasında şiddetli savaşlara neden oldu. Bu mücadelenin yaşanmasında Emeviler Döneminde devlet politikası hâline gelen Arap milliyetçiliğinin büyük etkisi olmuştu. İslamiyetin Türkler arasında yayılması ve etkin bir hâle gelmesi Abbasiler Döneminde mümkün oldu.

VIII. yüzyılın ortalarına doğru Orta Asya üzerinde Abbasiler ile Çinliler arasında bir mücadele söz konusuydu. Orta Asya üzerindeki bu güç mücadelesi 751'de Müslüman Araplarla Çinliler arasında savaşa dönüşmüştü. Talaş Savaşı adı verilen bu savaşta Karluk Türklerinin Müslüman Arapların yanında yer alması ile, Çinliler Türk-Arap ittifakına karşı büyük bir yenilgiye uğrayarak Orta Asya üzerindeki hâkimiyet mücadelesinden vazgeçmek zorunda kaldılar.

Talaş Savaşı'ndan sonra Türkler, İslam dinini yakından tanıma imkânına kavuşarak kitleler hâlinde Müslüman olmaya başladılar Talaş Savaşı kültür tarihi bakımından da önemlidir Müslümanların eline

esir düşen Çinliler aracılığıyla Çin dışında ilk defa Semerkant'ta kâğıt üretilmeye başlandı. Müslüman Araplar kâğıdı Çin'in dışında imal ederek medeniyetin bütün dünyada hızla yayılmasına hizmet ettiler.

Türklerin, Abbasiler Döneminde ordu ve devlet teşkilatlarında görev almaları,Türkler arasında İslamiyetin yayılmasını sağladı. Bu yüzden özellikle Mâverâünnehir, Seyhun ve Ceyhun ırmakları arasındaki bölgede yaşayan Türkler arasında İslamiyet yayılmasında etkili oldu. Bu yayılış sürecinde İtil (Volga) Bulgarları  da İslam dinini tanıma fırsatı buldu.

Türkler arasında İslamiyetin yayılması Orta Asya ve Horasan bölgesinde İslam kültürüne  dayanan yeni bir uygarlık ortamının oluşmasını sağlamıştır.

Daha ilk savaşlardan itibaren Türkleri tanıyan Müslüman Araplar onların cesur, disiplinli, sadık güzel görünüşlü ve gösterişli olduklarını görmüşlerdir. Horasan valisi Ubeydullah B. Ziyad'ın 674'te Buhara'da yaptığı savaşta 2000 yetenekli Türk okçusunu göreve alması, Türklerden özel birlik oluşturulmasına ilk örnektir. Daha sonra halife Mansur ve Harun Reşid dönemlerinde halifenin ve devlet büyüklerinin hizmetlerinde görevlendirilenler arasında Türkler de vardı. Halife Me'mun, kardeşi Emin ile yaptığı taht mücadelesinde emrindeki Türk askerlerine güvenmişti.

Mehmet Altay Köymen, Selçuklu Devri Türk Tarihi, s. 8'den özetlenmiştir.

İTİL BULGARLARI

Bulgar ülkesine gelen Abbasi elçilik heyeti içerisinde yer alan İbn-i Fadlan, yazdığı seyahatnamesinde, bu ülke insanlarının temiz, doğru, çalışkan ve samimi Müslüman olduklarından bahsetmekte ve Bulgar ilinde gecelerin çok kısa olması dolayısıyla Türklerin, sabah namazını kaçırmamak için, bir ay, geceleri uyumadıklarından söz etmektedir Bu sözler, Türklerin, İslam'ı ne derece güçlü bir inançla kabul ettiklerini göstermektedir

Osman Turan, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkuresi Tarihi, s. 152-153'ten özetlenmiştir.

İSLAM ÖNCESİ İNANIŞ

- Gök Tann'ya inanılıyordu.

- Türk töresinde hırsızlık, yalancılık, adaletsizlik yasaklanmıştı.

- Ahiret inancı içinde iyi insanların ödüllendirildiği Ucmağ (Cennet), kötülerin ise cezalandırıldığı Tamu (Cehennem) isimli yer inanışı vardı.

- Temizliğe önem veriliyordu.

- Farklı inanışlara hoşgörülü bir bakış söz konusuydu.

- Din adamlarının herhangi bir üstünlüğü bulunmuyordu.

İSLAM İNANIŞI

-  Tek Allah inancı vardır.

-  İslam ahlak anlayışında hırsızlık, yalancılık ve adaletsizlik günah sayılırdı. -Ahiret inancı vardır. Ölümden sonra iyi, güzel ahlaklı insanların cennete, kötü ahlaklıların cehenneme gideceğine inanılır

-  Temizlik imandandır ilkesi vardır.

-  İslamiyet hoşgörü dinidir.

-  Din adamlarına ayrıcalık tanıyan ruhban sınıfı yoktur.

Türkler Ansiklopedisi, C 4, s.258'den özetlenmiştir.