PostHeaderIcon Büyük Selçuklu Devleti - Batınilik ve Selçuklu Devletinin Yıkılışı

Makale İçeriği
Büyük Selçuklu Devleti
Malazgirt Savaşı ve Sultan Alparslan
Batınilik ve Selçuklu Devletinin Yıkılışı
Tüm Sayfalar

 

BATINİLİK

Batınilik, Hasan Sabbah`ın görüşleri etrafında oluştu. Hasan Sabbah 1049'da İran'ın Rey şehrinde doğdu, 1134'te Kazvin dolaylarında Alamut Kalesi nde öldü. Yemen'den göçerek Rey'de yerleştiği söylenen Ali bin Mehmed'in oğludur. Hasan Sabbah, ondört yaşına değin babasının gözetimi altında din bilgileri edindi, sonra o dönemin ünlü İslam bilginlerinden İmam Muvaffak Nişaburi'nin öğrencisi oldu; onun bulunduğu medresede gökbilim, matematik öğrenimi gördü. Beraber eğitim aldığı kişiler arasında, sonradan İran'ın en ünlü ozanlarından ve bilim adamlarından biri olan Ömer Hayyam ile Selçukluların veziri Nizamülmülk vardı. Hasan Sabbah, sonraları, bütün çalışmalarını Batınilik üzerinde yoğunlaştırdı Bütün yetkileri özel olarak Tanrı'dan aldığını etkileyici bir dille anlatmaya koyuldu. Hasan Sabbah, kendine bağladığı insanların sayısı Kazvin, Rey yörelerini etki altına alacak bir güç oluşturunca, saldırılar düzenledi, ülkenin dört yanına yayılan fedaileri aracılığıyla içlerinde Nizamülmülk'ün de bulunduğu kendisine karşı olan birçok devlet adamını gizlice öldürttü. Artık Batıniler, Selçuklu Devleti ni bir elmanın içini kemiren kurtlar gibi yemeye başlamışlardı. Selçuklu Sultanı Melikşah bir mektup göndererek Hasan Sabbah'tan karışıklığa sebep olan faaliyetlerinden vazgeçmesini istedi. Hasan Sabbah, ondan korkmadığını, Tanrı'nın kendisiyle olduğunu bildiren bir karşılık gönderdi. Melikşah Alamut Kalesi ne yerleşen Batıni Hasan Sabbah ve adamları üzerine ordu gönderdi. Kuşatma devam ederken Melikşah'ın ölmesi üzerine kale alınamadı. Daha sonra Hasan Sabbah, öldüğü 1134 yılına değin saldırılarını sürdürdü, 1256'da Hulagu Han, Alamut Kalesi'ni yıktı, bütün Batinileri ortadan kaldırdı.

Türkler Ansiklopedisi, C IV, s.618'den özetlenmiştir.

İslam öncesi Türk devletlerinde görülen yönetim anlayışının etkisi Selçuklu Devleti nde de görülmekte idi. Tanrı tarafından hükümdara verilen yönetme yetkisinin hükümdar ailesinin erkek çocuklarına geçtiği düşünülüyordu. Bu nedenle hükümdarın tahttan ayrılması durumunda ülke hükümdar ailesinin erkek üyeleri arasında paylaşılıyor ve bütün üyeler hükümdar olma hakkını elde ediyordu. Selçuklularda da yapılan taht mücadelesi sonucunda mücadeleyi kazananın, Tanrı'dan yönetme yetkisini aldığı kabul ediliyordu. Ülkenin hükümdar ailesi arasında paylaşılması ve sonu gelmez taht mücadeleleri İslam öncesi Türk devletlerinde olduğu gibi Selçuklu Devleti'nin de yıkılışında etkili olmuştur.

Melikşah'ın hanımı Karahanlı prensesi Terken Hatun`un dört yaşındaki oğlu Mahmut'u veliaht tayin ettirmek istemesi buna karşı çıkan Nizamülmülk ile Sultan Melikşah'ın arasının açılmasına sebep olmuştu. Önce Nizamülmülk'ün, ardından da Melikşah'ın ölümü Terken Hatun için fırsat oldu. Terken Hatun'un, Melikşah'ın ölümünü gizleyerek devlet hazinesini oğlu Mahmut'u tahta geçireceklerini ümit ettiği askerlere dağıtması ve dört yaşındaki oğlu Mahmut adına hutbe okutup Sultan ilan etmesi rakiplerini harekete geçirdi.

Sultan Melikşah Döneminde Çin sınırından Akdeniz kıyılarına kadar uzanan Büyük Selçuklu Devleti bu olayla birlikte taht kavgaları ve karışıklık içerisine düştü. Fetret Dönemi adı verilen bu dönem, 1091 ile 1118 yıllarını kapsar. Bu dönemde ülke yönetimi Mahmut, Berkyaruk, Mehmet Tapar ve Sencer arasındaki taht kavgalarıyla bunalımlı geçmiştir. Bu taht kavgaları Büyük Selçuklu Devleti nin eski gücünü kaybetmesine ve parçalanmasına neden oldu. Böyle bir dönemde başlayan Haçlı Seferleri İslam dünyasının daha büyük kayıplara uğramasına yol açtı.

Melikşah'ın ölümü üzerine oğullarından Berkyaruk'un idaresi ile başlayan Fetret Devri Sultan Sencer ile son buldu. Sencer, Melikşah'ın oğullarından biri idi. Daha önce Horasan valiliği yaparak devlet işlerinde tecrübe kazanmıştı. Gaznelilerle savaştı. Karahanlıları kendisine bağladı. Sencer dönemi, Selçukluların son parlak devriydi. Bu arada Büyük Selçuklu Devleti ni iki büyük tehlike bekliyordu. Bunlardan birisi, batıdan Anadolu ve Suriye'ye saldırmakta olan Haçlılar, diğeri doğudan gelen ve devletin doğu sınırlarını zorlayan Karahitaylardı. Sultan, ikinci tehlikeye öncelik verdi. Doğu Karahanlılar Devleti ni yıkarak Seyhun boylarına ulaşan Sencer, 1141 yılında Karahitaylarla gerçekleştirdiği Katvan Meydan Savaşı'nı kaybetti. Bu savaştan sonra, Seyhun Nehri'ne kadar olan topraklar Karahitayların eline geçti. Katvan Meydan Muharebesiyle, Büyük Selçuklu Devleti tarihinde yeni bir devir başlamış ve Selçuklu ülkesi, Müslüman olmayan Türk ve Moğol birliklerinin istilasına uğramıştır.

Sultan Sencer'in bu yenilgisinden faydalanmak isteyen Gur hükümdarı Alâeddin Hüseyin, yıllık vergiyi vermemek, sultanlık peşinde koşmak gibi davranışlarla, Sencer'e olan bağlılığından kurtulmaya çalışıyordu. Büyük kuvvetlere sahip olan Gurlular üzerine yürüyen Sultan Sencer, 1152'de yaptığı savaşta Gur ordusunu yenerek Katvan'da kaybedilen itibarı yeniden sağlamıştır .

Sencer, kendi halkı olan göçebe Oğuzların isyanını bastıramadı Oğuzlar Sencer'i esir alarak devletin en güzel, en zengin şehirlerini yağma ettiler Sultan uzun zamandan sonra esirlikten kurtuldu. Ancak çok yaşamadı ve 1157'de öldü. Sultan Senceri'in ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti tarih sahnesinden çekilmiş oldu. Ancak Büyük Selçuklu Devleti topraklarında daha önce bu devlete bağlı olarak kurulan tâbi devletler siyasi varlıklarını devam ettirdi.

EĞİTİMİN ÖNEMİ

Yaptığı hiçbir savaşta yenilmeyen Melikşah, öldüğünde 38 yaşındaydı (1092). Devleti çok iyi yönetmişti. Sultan Melikşah, çok sakin, affedici fakat devlet ve millet işlerinde çok ciddî bir şahsiyetti. Melikşah, veziri NizamülmüIk ile beraber Batınilik tehlikesini gençliği bilgiyle donatarak durdurmayı düşündüler. Nizamiye medreseleri bu amaçla yapıldı ve faaliyete geçirildi.

Osman Turan, Türk Cihan Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, s.199-200'den özetlenmiştir.

Selçuklu Devleti Yıkıldıktan Sonra Topraklarında Kurulan Devlet ve Atabeylikler BAĞLI DEVLETLER Irak ve Horasan Selçukluları (1119-1194) Kirman Selçukluları (1048-1187) Suriye Selçukluları (1069-1118) Türkiye Selçukluları (1077-1308) ATABEYLİKLER Salgurlular (Fars Atabeyliği) 1147-1284 İldenizoğulları (Azerbaycan Atabeyliği) 1146-1225 Beg-Teginoğulları (Erbil Atabeyliği) 1146-1232 Börililer (Şam Atabeyliği) 1128-1154 Zengiler (Musul-Halep Atabeyliği) 1127-1259 OĞUZLARVE

SULTAN SENCER:

Gur galibiyetinden sonra ulaşılan toparlanma umudu fazla uzun sürmedi. Vergi tahsili sırasında yapılan haksızlıklar yüzünden, kendi soyundan olan Oğuzlarla bazı emirler arasındaki ayrılıklar gittikçe büyüdü. Sultan Sencer, bir kısım emirlerin ısrarı ile göçebe Oğuzların üzerine yürümek zorunda kaldı. 1153 yılı Mart ayında Belh civarında, Oğuzlarla yapılan savaşı Selçuklular kaybettiler. Bu ağır yenilginin sonunda Sultan Sencer esir düştü. Oğuzlar, Sencer'e esir de olsa sultan gözüyle baktılar. Sencer, her ne kadar gündüz tahtta oturtuluyor ve görünüşte bir iltifat görüyorsa da geceleri demir bir kafeste uyuyordu. Onun adına çok usulsüz işler yapılıyor ve bazı vaatlerde bulunuluyordu. Bu durum karşısında Sencer, 1156 yılı Nisan ayında kaçmayı başardı. Fakat ağır Oğuz darbesi altında çöken, iç huzursuzluk ve istikrarsızlığa maruz kalan Büyük Selçuklu Devleti, kendini toplayamadı. Her ne kadar bağlı beyler, Sencer'e kurtuluşundan dolayı memnuniyetlerini ve bağlılıklarını bildirmişlerse de Selçuklu kumandanları arasındaki mücadele Sultana gerekli imkânı sağlamadı. Sencer, 9 Mayıs 1157 senesinde yetmiş üç yaşında vefat etti. Merv'de daha önce yaptırdığı anıt mezara defnedildi. Onun vefatından sonra Büyük Selçuklu Devleti nin İran, Irak, Suriye ve Anadolu'daki parçaları, Selçuklu Hanedanına mensup kişilerce idare edildi. Aralarında on dördüncü yüzyıla kadar devam edenler oldu.

İbrahim Kafesoğlu,Selçuklu Tarihi, s.55'ten özetlenmiştir



Son Güncelleme (Cumartesi, 05 Temmuz 2014 03:54)

 
Üye Girişi
Lütfen Üye Olunuz...



Loading
Türkiye`nin İnanç Merkezleri
Google Dil Çeviri Robotu
Türk ve Dünya Tarihi
Google Grupları
Türk ve Dünya Tarihi grubuna abone ol
E-posta:
Bu grubu ziyaret et

Site İçi Arama Motoru
Ana Sayfa Türk İslam Devletleri Büyük Selçuklu Devleti - Batınilik ve Selçuklu Devletinin Yıkılışı

 

Kaplıca Şifalı Su Çamur Su Water Meslek Dersleri