İlhanlı Devleti (1256-1336):

Merkezi Tebriz olan İlhanlılar Devleti, Cengiz'in torunu Hülâgü tarafından İran'da kurulmuştur. Devlet kısa zamanda İran, Irak, Azerbaycan ve Anadolu'ya hâkim olmuştur. Hülâgü Han, büyük hana bağlı olduğu için İl-Han unvanını almış, bu nedenle kurduğu devlete de İlhanlılar denmiştir.

İlhanlılar topraklarını genişletmek amacıyla, Azerbaycan topraklarını elde etmek için Altın Orda Devleti'yle, Türkistan toprakları için de Çağatay Hanlığı ile savaşmışlardır. İlhanlılar 1243 yılında yapılan Kösedağ Savaşı'yla Anadolu Selçuklularını yenerek hâkimiyetleri altına almışlardır. Daha sonra Suriye ve Filistin'e yönelerek buralardaki beylikleri de ele geçirmişlerdir. Bundan sonra Orta Doğu'da Memlûk-Moğol mücadelesi başlamıştır. 1260 yılında Ayn Calûd Savaşı'nda Memlûkler, İlhanlıları yenilgiye uğratarak, onların batıya doğru ilerleyişlerini durdurmayı başarmışlardır. Hülâgü, 1258 yılında Bağdat'ı ele geçirerek Abbasi halifeliğine son vermiştir. Bağdat'ta büyük tahribat yapan Moğollar, binlerce kişiyi öldürerek kütüphaneleri ve camileri de yıkmışlardır. Bağdat'ın Moğollarca istilası bütün İslam dünyasını üzmüştür. Bağdat'ın ele geçirilmesinden sonra Suriye'deki beylikler de İlhanlıların egemenliklerini tanımışlardır. İslam dünyasına büyük zarar veren Hülâgü'nün Müslümanlara en büyük yararı, Alamut Kalesi'ni ele geçirip Hasan Sabbah'ı öldürerek Batınîleri dağıtması olmuştur (1256).

İlhanlılar, Ahmet Teküdar (Tekudor) döneminden (1282-1284) itibaren İslamiyeti kabul etmeye başlamışlar, Gazan Mahmut Han (1295-1304) zamanında da İslamiyeti tamamen kabul ederek Müslüman bir devlet olmuşlardır. Ebû Said Bahadır Han (1316-1335) zamanında başlayan iç çatışmalar nedeniyle devlet güç kaybetmeye başlamış, Ebû Said Bahadır'ın ölümüyle de devlet yıkılmıştır (1336).

Moğol İmparatorluğu'nun Dünya tarihindeki başlıca etkileri şunlardır:

- İslam dünyasında ve Doğu Avrupa'daki karışıklıklara son vererek, siyasi birlik ve istikrarı sağlamışlardır.

- Moğol hâkimiyetinin sağlanması sırasında pek çok şehir ve ülkeyi tahrip etmişler, fakat daha sonra ise yakılıp yıkılan şehirleri yeniden inşa etmişlerdir.

- Ticaretin gelişmesi için çalışmışlardır. İstila ve savaşlar nedeniyle kapanan İpek Yolu'nu eski canlılığına kavuşturmuşlardır.

- Doğu ve Batı arasındaki ticaret karşılıklı kültür alış verişine neden olmuş, Avrupalı tüccarlar ve misyonerler, İran limanlarından Hindistan limanlarına ve Çin'e giden deniz yolundan yararlanmışlardır.

- Maveraünnehir ve Horasan halkını Çin sınırlarına yerleştiren Moğollar, İslamiyetin Orta Asya ve Uzak Doğu'da yayılmasını sağlamıştır.

- Moğol istilası ile Asya'dan Anadolu'ya yoğun bir Türk göçü başlamış, bunun sonucunda da Oğuz Türkleri ile Anadolu'daki Türk nüfusu çoğalmıştır.

- Moğollar devlet yönetimi konusunda da çeşitli milletlere örnek olmuşlardır.

- Moğollar, bilim ve sanatın gelişmesi için çalışmışlardır. Özellikle İlhanlılar ve Çağatay Hanlığı döneminde İslam kültür ve medeniyeti çok gelişmiştir.