Anadolu Selçuklu Devleti Sultanları

Anadolu Selçuklu Devleti Sultanları

Anadolu’yu fethetmekle görevli Kutalmışoğlu Süleyman Bey tarafından, Melikşah‘ın gönderdiği bir fermanla kurulmuştur. Başkenti, 1075 yılında fethedilen İznik‘tir. Süleyman Bey, Suriye’nin fethi için yaptığı savaşı kaybederek ölmüştür. 1086 – 1092 yılları arasında Anadolu Selçukluları hükümdarsız kalmıştır. Devleti hanedan adına Kasım Bey yönetmiştir. Anadolu Selçuklu Devleti sultanlarını şu şekilde sıralayabiliriz;

 

I. Kılıç Arslan Dönemi (1092 – 1107)

I. Kılıçarslan

I. Kılıçarslan döneminin en önemli olayı I. Haçlı Seferi‘dir. Haçlılarla yapılan Dorlion Savaşı kaybedilmiş ve İznik Haçlıların eline geçmiştir. Bunun üzerine başkent Konya’ya taşınmıştır. I. Kılıçarslan, I. Haçlı Seferi’nden sonra devleti tekrar toparlayarak, Danişmentlilerden Malatya’yı almış ve İzmir’deki Çaka Bey’i ortadan kaldırmıştır. Büyük Selçuklu tahtını ele geçirmek için mücadeleye girişmiş ve Emir Şah ile yaptığı savaşı kaybetmiştir. Geri dönerken atıyla girdiği Habur Irmağı‘nda boğularak ölmüştür.

 

I. Mesut Dönemi (1116 – 1155)

I. Mesut

Anadolu’ya yapılan II. Haçlı Seferi‘ne karşı mücadele etmiş ve Alman İmparatoru III. Konrat‘ı Eskişehir Ovası‘nda mağlup etmiştir. Sultan Mesut Döneminde ilk bakır para bastırılmıştır.

 

II. Kılıç Arslan Dönemi (1155 – 1192)

II. Kılıç Arslan

Danişmentli Beyliği‘ne kesin olarak son vermiştir. Miryakefalon Savaşı‘nda (1176) Bizans’ı mağlup etmiştir. Bu savaşın sonuçları:

  • Türkler Anadolu’ya kesin olarak yerleşmiştir.
  • Bizans’ın son taarruzu olmuş, bundan sonra hep savunmada kalmış ve vergiye bağlanmıştır.
  • Malazgirt’ten sonra, Anadolu’daki ikinci büyük zaferidir.

 

Anadolu Selçuklu Devleti‘nde ilk kez altın ve gümüş para kullanılmıştır. II. Kılıç Arslan‘ın eski Türk geleneğine uyarak ülkeyi on bir oğlu arasında paylaştırması daha sağlığında taht kavgalarına neden olmuştur.

 

I. Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi (1192 – 1197 ve 1204 – 1211)

I. Gıyaseddin Keyhüsrev

Anadolu Selçuklu tahtına iki kez geçen bu hükümdar döneminde devlet yükselme dönemine geçmiştir. Antalya alınarak denizlere ulaşılmış, donanma kurulmuş ve Selçuklular ilk kez denizciliğe başlamışlardır. Ticareti geliştirmek amacı ile Venediklilerle ticaret antlaşması yapmıştır.

 

I. İzzettin Keykavus Dönemi (1211 – 1220)

I. İzzettin Keykavus

Sinop fethedilerek ilk Selçuklu tersanesi açılmıştır. Böylece Akdeniz ve Karadeniz‘e ulaşılarak ticaret alanında gelişmeler sağlanmıştır. Ekonominin daha da gelişmesi için birçok tedbir alınmış ve Kıbrıs ile ticari ilişkiler kurulmuştur.

 

I. Alaaddin Keykubat Dönemi (1220 – 1237)

I. Alaaddin Keykubat

Devlet en parlak dönemini yaşamış ve en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Mengücek Beyliği‘ne son vererek Anadolu Birliği‘ni sağlamıştır. Alanya fethedilerek bir tersane de burada kurulmuş ve denizciliğe verilen önem artmıştır. Rus ve Kıpçak Beyleri Selçuklu egemenliğine girmiş ve böylece Karadeniz ticareti güvence altına alınmıştır. Anadolu’da ticareti daha da geliştirmek için kervansaraylar yaptırılmış, yeni yollar yapılarak güvenlik merkezleri oluşturulmuştur.

 

Harzemşahların Ahlat‘a saldırması üzerine yapılan Yassı Çemen Savaşı‘nı Selçuklular kazanmışlardır. Batı ve Akdeniz kıyılarına Türkmenler yerleştirilerek Batı ve Akdeniz kıyılarına Türkmenler yerleştirilerek Anadolu’nun Türkleştirilmesine hız verilmiştir. Sultan, yaklaşan Moğol tehlikesine karşı tedbirler almıştır. Bu çerçevede:

  • Konya ve doğuda bulunan şehirlerin surları onarılmış,
  • Harezm Türkleri sınıra yerleştirilerek tampon bölge oluşturulmuş,
  • Moğollara karşı Eyyubiler ve Artukoğulları ile ittifak anlaşması yapılmış,
  • Moğol Hükümdarı Ögeday Han‘a elçi gönderilerek onunla dostluk kurmaya çalışılmıştır.

Alaaddin Keykubat‘ın zehirlenerek ölümü üzerine devlet yıkılmaya başlamıştır.

 

II. Gıyaseddin Keyhüsrev Dönemi (1237 – 1246)

II. Gıyaseddin Keyhüsrev

Anadolu Selçuklu Devleti‘nin çöküş dönemi başlamıştır. Sebebi II. Gıyaseddin Keyhüsrev‘in ülkeyi kötü yönetmesidir. Yetersiz bir hükümdar olarak Vezir Sadettin Köpek’in etkisi altında kalarak pek çok değerli devlet adamını öldürtmüştür. 1240 yılında Baba İshak tarafından çıkarılan Babai İsyanı çok zor bastırılmıştır. Bu, Selçuklu ordusunun gücünün zayıfladığını göstermesi açısından önemlidir. Bu karışık ortamdan yararlanmak isteyen Moğollar saldırıya geçmiş ve iki devlet 1243 tarihinde Kösedağ Savaşı‘nı yapmıştır. Savaşı Moğollar kazanmıştır.

 

Kösedağ Savaşı’nın Sonuçları

  • Anadolu Selçukluları yenilerek Moğol hakimiyetine girmiş ve devletin yıkılışına başlangıç olmuştur.
  • Anadolu, Moğollara karşı savunmasız kalmış ve Doğu Anadolu Moğolların eline geçmiştir.
  • Yeni Türkmen beylikleri ortaya çıkmış ve Anadolu Türk Birliği bozulmuştur.
  • Selçuklulara tabi olan Ermeniler ve Trabzon Rum Devleti, Moğollara bağlanmıştır.
  • Anadolu, Moğollar tarafından ağır bir tahribata uğratılmış ve 50 yıl kadar sömürülmüştür.

Bir önceki yazımız olan Selçuklu Kültürel Siyasal Yapılanma Merkezleri başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir