Atatürk’e Devlet Bütçesinden Para Ödendi mi?

Atatürk’e Devlet Bütçesinden Para Ödendi mi?

Özellikle Vahdeddin yanlısı yayınlar, Bağımsızlık Savaşının verilmesinde padişah Vahdeddin’e pay çıkarmak ve Vahdeddin’i aklamak amacıyla böyle bir sav peşindedir. N.F. Kısakürek padişahın cebinden “bir rivayete göre” (dikkat: kesin bilinmiyor), 30, 42 veya 60 bin altın verdiğini, İçişleri Bakanı M. Ali Bey yoluyla da Bakanlık örtülü ödeneğinden 25 bin lira ödendiğini yazmaktadır.

 

Mısıroğlu, padişahın kendi atlarını satarak “sağladığı kırk bin altını Mustafa Kemal‘e verdiğini, “Teşkilat-ı Mahsusa” başkanının verdiği haberi doğru kabul edersek, Mustafa Kemal’in Anadolu’da ulusal çalışmayı yürütebilmek için Vahdeddin’den Otuz bin lira ödenek aldığını yazmaktadır. Bir takım anılara dayanan M. Goloğlu ise İstanbul Hükümetinin Mustafa Kemal’e “bir miktar para verdiğiniE. B. Şapolyo ise Anadolu’ya giden “kurula iki bin lira” ödendiğini belirtmektedir.

 

Anadolu’ya gönderilen kurula “büyük paraların ödendiği“, dahası “devlet hazinesinin bu yolla Anadolu’ya kaçırttırıldığı” savında, Türk Bağımsızlık Savaşının verilmesi olayında padişah Vahdeddin’in ve Hükümetinin gizli eli olduğu anımsatılmak istenmektedir. Mustafa Kemal 6, 7 ve 13 Mayıs tarihlerinde Savaş Bakanlığına başvurarak, ivedilikle gidebilmesi için bir takım gereksinimlerinin giderilmesini istemişti: “Müfettişlik karargahındakilerin üç aylık maaşlarının peşin ödenmesini, olağanüstü giderler için bir miktar para, iki binek otomobili, karargahın seferi bir karargah sayılmasını” ve bunlarla birlikte ve bir takım bilgilerin yanı sıra “kuruldaki kişilerin hazırlıklarını yapmak ve ailelerinin gereksinimlerini sağlamak için gereken paranın hemen verilmesini” istiyordu.

 

İki ganbotla üç motorbotun Mustafa Kemal’in buyruğuna verildiğini biliyoruz. Fakat otomobillerle “yüklü para“nın kurula verildiği hakkında kesin bir bilgi elde edemiyoruz. Zaten “yüklü para” masalını işleyen tüm yazarlar oldukça çelişik rakamlar veriyorlar. Eğer belli bir miktar para ödendiyse o da kurulun aylıkları ve bir takım giderlerin karşılığı olabilir ki, bundan hiçbir zaman padişahın devlet hazinesini Anadolu’ya geçirdiği, Bağımsızlık Savaşı uğruna kullanılmasını istediği sonucu çıkaramayız. Belli bir miktar ödenek ve aylık verilmiş olabilir. Mustafa Kemal ve kurulunun devlet görevlisi olarak gittiklerini unutmayalım.

 

En yüksek rakamı veren Mısıroğlu’nun savını bir an için kabul etsek dahi, bu çok yüksek bir para değil. Damat Ferit Paşa 19.6.1920’de Paris’e Barış Görüşmeleri için giderken üç – beş kişilik kurulunun giderleri için 70.000 lira verilmişti. Anadolu’daki ulusal direnişleri bastırmak için merkezden gönderilen Şehzade Abdurrahim başkanlığındaki Öğüt Kuruluna 3 milyon lira para ödenmişti. Bol bol ödemelere bakıldığında Mustafa Kemal ve 18 kişilik kuruluna ödendiği savunulan para hiç de çok sayılmaz. Bilindiği gibi bu kurul 18 kişiydi ve Anadolu’da uzun süre kalacaklarından ailelerinin giderleri de peşin ödenmesi gerekiyordu.

 

Fakat Atatürk ve Kurulunun Anadolu’da büyük parasal sıkıntılar çektiği göz önüne alınırsa savunulan “büyük paralar“ın varlığından kuşkulanıyor. Sanırım yalnızca, aylıkları ödenerek gönderilmiş olmalılar.

 

Bakanlar Kurulunun (Meclis-i Vükela) tutanaklarını inceleyen Prof. T. Gökbilgin‘in yaptığı açıklamalara bakılırsa bu rakam sanıldığı gibi büyük değil, bir görevli aylığı düzeyinde. Mustafa Kemal’in Bakanlar Kurulunda görüşülen mektubuna bakılırsa; Atatürk’ün Anadolu’da mülki makamlar emrinde kullanılmak için belli bir paranın verilmesini, “kendisinin İstanbul’da hareketi sırasında aldığı 1000 liranın 300’ünü Samsun mutasarrıflığına verdiğini, aynı durumun öteki illerde de olduğunu” yazmaktadır. Hükümet bu sorunu çözücü kararlar aldığı gibi, 1 Haziran 1919’da da “Mustafa Kemal ve kurulunun ödeneği Savaş Bakanlığı bütçesinden verildiği belirtilerek, ödeneklerine yarım aylık oranında bir zam kararı” alıyordu. Bu karardan anlaşıldığına göre, kurulunun aylık ödeneğinin yarısı 57.269 kuruştu. Bakanlar Kurulu bu zammı kabul ediyordu.

 

Karar tutanaklarından anlaşıldığına göre, 9. Ordu Müfettişliğiyle Anadolu’ya görevlendirilen Mustafa Kemal’e yalnızca 1000 lira verilmiştir. 18 kişilik kurulun aylığı ise 114.538 kuruştur. 1 Hazirandan itibaren, 56.269 kuruş da zam yapılmıştır. Demek ki savunulan “büyük paralar” yalnızca bir uydurmadan, sonradan yaratılan bir masaldan ibaret. Çünkü Atatürk‘ün Osmanlı Bakanlar Kuruluna gönderdiği mektup ve Bakanlar Kurulunun kararı bunun açık kanıtıdır.

 

Mustafa Kemal ve kurulun Anadolu’da para sıkıntısı çekmişti. Atatürk, İstanbul’da “Minber“e de bir miktar para koymuştu. Suriye’de Cemal Paşa‘ya sattığı atlarından aldığı parayı da bir tüccara kaptırmıştı. Askerlik aylığıyla geçiniyordu.

 

Anadolu’ya geçerken para sorununu Rauf Bey‘le görüşmüşlerdi. Karakol örgütünden Topçuoğlu Nazmi Bey, Rauf Bey’le beş bin lira Anadolu’ya göndermiştir. Erzurum’dan Sivas’a gidilirken de para sıkıntısı Binbaşı Süleyman Bey‘in verdiği 900 lirayla çözülmüştü. Halktan para istemekten çekiniliyordu. Erzurum ve Sivas’ta delgeleri genellikle ileri gelir kimseler ağırlıyorlardı. Otomobillerin benzinleri, Sivas Amerikan okulundan hediye olarak sağlanmıştı. Sivas Osmanlı Bankası müdüründen zorla bin lira ödünç alınmıştı. Sivas – Ankara yolculuğunda kurul Hacı Bektaş dergahı şeyhi Cemalettin Efendi‘den yardım görmüştü. Aynı sıkıntılar Ankara’da da yaşandı. Müftü Rıfat Efendi tüccardan 800 liranın üzerinde para toplamıştı. Moskova’ya gidecek kurulun yolluğu tüccardan ödünç alınmıştı.

 

Bu kanıtlar, Mustafa Kemal Atatürk’ün “büyük paralar” ve “devlet bütçesiyle” Anadolu’ya gönderildiği uydurmasını ve masalını çürütür nitelikte.

 

Kaynaklar:

Kısakürek, s. 171 – 179 – 180 v.d.

Mısıroğlu, s. 93

Sami Nafiz Tansu (Anlatan: Hüsamettin Ertürk) – İki Devrin Perde Arkası, s. 217

Goloğlu (1968), s. 37

Şapolyo, s. 290

Jaeschke, s.115; Gökbilgin, I/81; Selek, s. 211; Sarıhan (1982), I/237. Harp Tarihi Vesikaları Dergisinin 1. sayısından yer alan bu belgenin ayrıca tam metni için bkz: Kadir Mısıroğlu – Lozan Zafer mi Hezimet mi? (1971), II/191 v.d.

Bayur, I/295

Doç. S. Akşin de Kurtuluş Savaşı verilmesi için Atatürk’e para verilmediği kanısında

İ. M. Kemal İnal – Osmanlı Devrinde Son Sadrazamlar, s. 2059

Akşin, s. 250

Gökbilgin, I/84 Akşin s. 335

Rauf Bey’in bu anısı için bkz: Kandemir, s. 33

Mazlar Müfit Kansu – Erzurum’dan Ölümüne Kadar Atatürk’le Beraber, I/173; Kandemir, s. 33; Selek, s. 130

Kansu, I/269 v.d. Doğan Avcıoğlu – Türkiye’nin Düzeni (1969), I/204

Öz, Baki; Atatürk’ün Anadolu’ya Gönderiliş Olayının İç Yüzü I s. 65 – 66 – 67 – 68

Bir önceki yazımız olan Atatürk, Vahdeddin'i Nasıl Değerlendiriyordu? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir