Atatürk’ün İstanbul’a Darbe Hazırlıkları

Atatürk’ün İstanbul’a Darbe Hazırlıkları

Yasal ve demokratik yollar kapanınca, Mustafa Kemal Atatürk ve kadrosu “ihtilal” yolunun denenmesini düşündüler.

 

Atatürk’ün bu dönemlere ait kuramsal “ihtilal” düşüncesi vardır. Temmuz 1918’de şunları söylüyordu: “Benim elime büyük yetki ve güç geçerse ben toplumsal yaşamımızda istenilen devrimi bir anda bir “coup” ile yapacağımı umarım. Çünkü ben, kimileri gibi, halkı ve ulemayı yavaş yavaş benim görüşlerimin düzeyinde görmeye ve düşündürmeye alıştırma yoluyla bu işin yapılabileceğini kabul etmiyor ve böyle harekete karşı ruhum başkaldırıyor. Ben bu kadar yıllık yüksek öğrenim gördükten sonra, toplumsal ve uygar yaşamı inceledikten ve özgürlüğü tatmak için ömür harcadıktan sonra neden halk düzeyine ineyim? Onları kendi düzeyime çıkarırım. Ben olnar gibi değil, onlar benim gibi olsunlar. Şu da var ki bu konuda incelemeye değer kimi noktalar var; bunları iyice kararlaştırmadan işe başlamak yanılgı olur.” Bkz: Prof E. Z. Karal – Atatürk’ten Düşünceler, s. 44

 

Bu aralar “Ay Yıldız” adlı bir gizli örgüt kurulmuş, Atatürk‘ünse bu örgütün başında olduğu ileri sürülmekteydi. Bu örgüt Hakları Savunma dernekleriyle de bağ kurmuştu. Trayka Paşaeli Hakları Savunma Derneği, Şubat 1919’larda Mustafa Kemal’le ilişki kurmuş, dahası başlarına geçmelerini istemişlerdi. Mustafa Kemel’se parça parça değil, “bütün ülke yazgısını yönetecek, ele alacak bir kuruluş oluşturup, birlikte çalışmayı” öneriyordu.

 

Daha sonra İstanbul’a dönen Mustafa Kemal, Ali Fuat’la görüştüğünde; halka silah dağıtılmasını ve halkın silahlı direnmeye hazırlanmasını istemişti.

 

Gizli çalışmaların yanı sıra liberal eğilimli, kesin programları olmayan bir takım siyasal kümeler, İstanbul yakasında bir evde bir çeşit “Ulusal Kurultay” kurmak amacıyla toplanmışlardı. Tek çözüm olarak ulusal direnme amaçlanıyor; hükümete sızma, yetkililerle ilişki kurma yolları deneniyordu. Çözüm getirmediği görülünce de “ihtilal” ve “hükümet darbesi” yolları denenmesi düşünüldü. “Fethi Bey ve daha birkaç arkadaşla birlikte” ihtilalci bir komite kuruldu.

 

Bu komite padişahı tahtından indirmeyi, hükümeti devirmeyi, yeni bir hükümet kurmayı amaçladı. Ne var ki, Mustafa Kemal Atatürk‘ün Şişli’deki evinde verilen bu karardan da bir sonuç alınmadı. Çünkü yabancı işgali altında bulunan İstanbul’da böylesi bir deneme yarar getirmeyecekti. Yeni bir hükümet de kurulsa düşman süngüleri altında hiçbir iş yapamayacaktı.

 

Atatürk’ün darbe yoluyla yönetime gelme tasarısını 1. Dünya Savaşı yıllarında Savaş Bakanı Cemal Paşa’ya açışında da görülür. Mustafa Kemal “elindeki orduyla İstanbul’a yürünülmesini”, bir hükümet kurulmasını, başbakanlığa Cemal Paşa’nın, kendisininse Savaş Bakanlığı’na getirilmesini, bir “yönetsel düzenlemeye” gidilmesini önerir. Cemal Paşa, ilkin benimserse de sonradan korkarak cayar ve görüşmeyi Enver Paşa’ya duyurur. Bu olaya oldukça kızan Mustafa Kemal, Cemal Paşa’yı düelloya çağıracak, Fethi Bey’in araya girmesiyle Mustafa Kemal yatıştırılacak ve olay kapatılacaktır. (Tansel, I/84; Bayur, 1/286; Bkz: Us, s. 32)

 

Bu olaya Cemal Paşa‘nın “Hatıraları“nda (Çağdaş Yay.) rastlanmamaktadır.

 

Bu görüşmeler içerisinde karara Atatürk ve arkadaşları Tevfik Paşa‘yı kaçırmayı önerdilerse de aynı gerekçelerle Mustafa Kemal ve İsmail Canpolat karşı çıkmışlardı.

 

Kaynak:

Selek, s. 202 v.d.

A. F. Cebesoy, Siyasi Hatıralar (1957), I/29

Kinross, s. 234 – 235 – 236

Fethi Okyar, Üç Devirde Bir Adam, s. 274 v.d.

Baki, Öz; Atatürk’ün Anadolu’ya Gönderilişi Olayının İç Yüzü I, s. 23 – 24

Bir önceki yazımız olan Atatürk'e Devlet Bütçesinden Para Ödendi mi? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir