İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Yönetim

İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Yönetim

Devletin başında bulunan kişiler hükümdar, Kağan, Hakan, Han gibi ünvanlar alırlardı. Hükümdar ve ailesine yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı (Kut İnancı). “Devlet hükümdar ailesinin ortak malıdır.” anlayışı hakimdir.

 

Not: Bu durum hükümdar öldükten sonra hükümdar ailesine mensup olanların taht üzerinde hak iddia etmelerine ve saltanat mücadelelerinin yaşanmasına neden olmuştur. Bu nedenle Türk devletlerinin kısa sürede yıkıldığını söyleyebiliriz.

 

Yönetimde hükümdar eşleri (hatun, katun) de söz sahibiydi. Hatunlar, kurultaya katılırlar ve elçi kabullerinde bulunurlardı. Devlet yönetimine dair kararlar “kurultay“da alınırdı. Hükümdar, Kurultay’ın başkanıydı. Hükümdar Kurultaya katılmadığı zaman “Aygucu veya Üge” adı verilen devlet görevlileri Kurultay’a başkanlık ederdi. Kurultay’a devlete bağlı boy beyleri, tiginler ve devlet temsilcileri katılmak zorundaydı. Katılmadıklarında isyan ettikleri varsayılırdı.

 

Hükümdar; töre denilen yazısız hukuk kurallarına ve Kurultay kararlarına uymak zorundaydı.

Not: Bu durum eski Türk devletlerinde mutlak monarşiden söz edilemeyeceğinin göstergesidir.

İslamiyet Öncesi Türk Devletlerinde Yönetim

Devlet Görevlileri

Yabgu: Kağan adına ülkenin bir bölümünü yönetirdi. Hükümdardan sonra en etkili devlet görevlisiydi. Bu makama genellikle veliahtlar getirilirdi.

 

Vezir: Devlet işlerinde hükümdara yardımcı olurdu. Bu makama halktan biri de getirilebilirdi.

 

Şad: Ülke yönetiminde tecrübe kazanması için oymak ve boylara idareci olarak gönderilen, hükümdar soyundan gelen, kişilere verilen ünvandır. Ayrıca devlet idaresinde Buyruklar (bakan), İç buyruklar (saray işleriyle uğraşan (bakan), Tarkan ve Apa (saray görevlileri), Tudun (Vali), Tekin (şehzade), Subaşı (Ordu komutanı), Bitikçi (katipler), tercümanlar, elçiler, yargıçlar, hazine görevlileri gibi sivil ve askeri görevliler bulunurdu.

 

Ordu – Millet anlayışı hakimdi. Eli silah tutan herkes asker sayılırdı.

Not: Türk tarihinde bilinen ilk teşkilatlı Türk devleti olan Hunlar‘a en parlak dönemini yaşatan Mete Han Devri‘nde ordu onluk sisteme göre düzenlenmiştir.

 

Türkler savaş esnasında “Sahte ricat” ve “hilal” tekniklerini uygulamışlardır. Türkler ata iyi biner, ok ve kılıcı iyi kullanırlardı.

Not: Ordu teşkilatlanmasında Çin, Moğol, Roma ve Bizans Devletleri, Türkler etkilenmişlerdir.

Bir önceki yazımız olan Türk İnkılabında Tarihin ve Dilin Rolü başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir