Köktürkçe (Göktürkçe) Türk Yazı Dilinin Tarihi Gelişimi

Köktürkçe (Göktürkçe) Türk Yazı Dilinin Tarihi Gelişimi

Türkçeyi yazılı metinlerle ve “Türk” adıyla takip edebildiğimiz aydınlık bir devirdir. Bu devrin yazı dili, M.S. 552 – 745 tarihleri arasında hüküm sürmüş Köktürklerin (Göktürklerin) ve 745 – 840 tarihleri arasında hüküm sürmüş Uygurların diline dayanır. Bu sebeple Eski Türkçeyi, Köktürkçe ve Uygurca diye iki döneme ayırıyoruz. Bugün elimizde Köktürklerden kalma taşlar üzerine yazılmış büyüklü küçüklü yazıtlarla, Uygurlardan kalma yazıtlar ve yazma eserler mevcuttur.

 

Köktürkçe (Göktürkçe)

Köktürkler tarihte Türk adıyla devlet kuran ilk Türk topluluğudur. 552 yılında Bumin Kağan’ın kurduğu I. Köktürk (Göktürk) Devleti 630 yılında Çin’in esaretine girmiş, elli yıl kadar Çin esaretinde kaldıktan sonra 681 – 682 yıllarında Kutluk Kağan (ilteriş Kağan) önderliğinde Çin’e başkaldırmışlar ve II. Köktürk (Göktürk) Devleti‘ni kurmuşlardır.

 

Köktürklerden kalan dil yadigarları Köktürklerin “bengü (ölümsüz) taş” dedikleri, bir çeşit mezar taşları üzerine Köktürk alfabesiyle yazılmış yazılardır. Köktürklerin kullandığı bu alfabenin kaynağı tartışmalıdır. İlk defa Danimarkalı bilgin Vilhelm Thomsen tarafından çözümlenen bu yazıya, Run yazısına olan benzerliğinden dolayı, “Runik Türk alfabesi” denilmiş ve Köktürklerin bu alfabeyi İskandinav milletlerinden aldığı iddia edilmiştir. Bu iddianın dışında bu alfabenin “Hitit” yazısıyla ilgili olduğu; Arami, Soğd ve Pehlevi yazı sisteminden çıktığı iddiaları da vardır. Bunların yanında Köktürk yazısının “Türk damgaları”ndan geliştiği fikri de oldukça kabul görmektedir. Köktürk alfabesinde dört ünlü, otuz bir basit üç de birleşik ünsüz olmak üzere otuz sekiz (38) işaret (harf) vardır.

 

Köktürkler döneminden kalan bengü taşların en önemlileri Köktürk hükümdarı Bilge Kağan, kardeşi Kültigin ve vezirleri Tonyukuk adına dikilen yazıtlardır. Bunların dışında büyüklü küçüklü yüz altmış (160) civarında yazıt daha vardır.

 

Prof. Dr. Muharrem Ergin, bu yazıtların önemini şu sözlerle ifade ediyor: “Türk adının, Türk milletinin isminin geçtiği ilk Türkçe metin… İlk Türk tarihi… Taşlar üzerine yazılmış tarih… Türk devlet adamlarının millete hesap vermesi, milletle hesaplaşması… Devlet ve milletin karşılıklı vazifeleri… Türk milliyetçiliğinin temel kitabı… Bir kavmi bir millet yapabilecek eser… Türk dilinin mübarek kaynağı… Türk yazı dilinin başlangıcını miladın ilk asırlarına çıkartan delil…

 

Kaynaklar:

Ergin, Prof. Dr. Muharrem, Orhun Abideleri, Boğaziçi Yay. İstanbul, 1980

İnce, Yılmaz; Demirayak, Osman; Kılıçoğlu, Adem; Türk Dili ve Kompozisyon Bilgileri, Trabzon, 2009

Bir önceki yazımız olan Türk Dilinin Tarihi Devirleri başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Share

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir